นิกาย พิธกรรม และสัญลักษณ์

นิกาย

ในพระพุทธศาสนามีนิกายแบ่งย่อยออกเป็น 2 นิกายใหญ่ ซึ่งเกิดจากการตีความพุทธพจน์แตกต่างกันตั้งแต่ครั้งปฐมสังคายนา คือ
1. นิกายเถรวาท หรือหินยาน เป็นนิกายดั้งเดิม ยึดถือหลักพระธรรมวินัยตามที่พระมหากัสสปเถระ เป็นต้น ได้สังคายนาไว้เมื่อพุทธปรินิพพานได้ 3 เดือน เจริญอยู่ทางตอนใต้ของอินเดีย ได้แพร่หลายไปยังประเทศเอเชียใต้ เช่น ศรีลังกา พม่า ไทย ลาว และเขมร เป็นต้น บางครั้งเรียกนิกายฝ่ายใต้
2. มหายานหรืออาจาริยวาท เป็นนิกายที่แยกออกมาใหม่ ยึดถือหลักธรรมตามการตีความใหม่และการปฏิบัติของอาจารย์ของตน เจริญอยู่ตอนเหนือของอินเดีย ได้แพร่เข้าไปสู่ประเทศธิเบต จีน เกาหลี เวียดนาม และญี่ปุ่น เป็นต้น บางครั้งเรียกนิกายฝ่ายเหนือ

พิธีกรรม
ในพระพุทธศาสนามีพิธีกรรมอาจแบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ

1. พิธีกรรมเกี่ยวกับงานมงคล เช่น เกี่ยวกับการเกิด การโกนผมไฟ การบวช การแต่งงาน การขึ้นบ้านใหม่ การทำบุญวันเกิด และการทำบุญอันเพื่อมงคลอื่นๆ ในเทศกาลตรุษต่างๆ เป็นต้น
2. พิธีกรรมเกี่ยวกับงานอวมงคล เช่น งานตายและงานเนื่องด้วยผู้ตาย เป็นต้น
อย่างไรก็ตาม อาจแยกให้เห็นพิธีกรรมเหล่านี้ได้ดังนี้
1. พิธีปฏิญาณตนเป็นพุทธมามกะ
2. พิธีถืออุโบสถศีล
3. พิธีบรรพชา – อุปสมบท
4. พิธีทอดกฐิน
5. พิธีทอดผ้าป่า
6. พิธีวิสาขบูชา
7. พิธีอัฏฐมีบูชา
8. พิธีอาสาฬหบูชา
9. พิธีเข้าพรรษา – ออกพรรษา
10. ประเพณีเกี่ยวกับการเกิด การตาย เป็นต้น

สัญลักษณ์
สัญลักษณ์ของพระพุทธศาสนามีหลายอย่าง แต่มีสัญลักษณ์ที่เป็นที่รู้กันโดยทั่วไป มีดังนี้

1. ธรรมจักร หมายถึง วงล้อแห่งพระธรรม ธรรมจักรใช้แทนหลักธรรม คือ มรรค 8 คือ อริยสัจข้อที่ 4 ซึ่งเป็นธรรมที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ ธรรมจักรมี 8 กำ ได้รับการรับรองให้เป็นสัญลักษณ์แห่งพุทธศษสนาระดับชาติ และธงทางพุทธศาสนา 6 สี (ฉัพพรรณรังสี) ซึ่งใช้อยู่ในประเทศศรีลังกาในขณะนี้ ได้รับการให้ใช้เป็นธงแห่งพุทธศาสนาระดับชาติ แต่พุทธศาสนิกชนชาวไทย นิยมใช้ธงธรรมจักรพื้นสีเหลืองมากกว่า
2. พระพุทธรูป พระพุทธรูปนิยมสร้างขึ้นในอิริยาบถต่างๆ ไว้เคารพบูชาแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นเหมือนสิ่งแทนคล้ายอนุสาวรีย์ ทำให้ผู้พบเห็นน้อมระลึกถึงพระคุณ คือ พระปัญญาคุณ พระบริสุทธิคุณ และพระกรุณาธิคุณของพระพุทธองค์
3. รอยพระพุทธบาท ในสมัยที่ยังไม่มีการสร้างพระพุทธรูป ชาวพุทธนิยมสร้างรอยพระพุทธบาทซึ่งแทนทั้งองค์พระพุทธเจ้า และร่องรอยแห่งความดีที่พระพุทธเจ้าทรงประทับไว้เป็นแบบอย่าง
4. ใบโพธิหรือต้นโพธิ์ เป็นต้นไม้ที่พระพุทธเจ้าทรงอาศัยร่มเงาในระหว่างเวลาที่ทรงบำเพ็ญเพียร และได้ตรัสรู้อริยสัจธรรม เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า